Từ thực tiễn đấu tranh phòng chống các hành vi và các vụ án trốn thuế trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về TTQLKT và CV phát hiện nhiều thủ đoạn trốn thuế của các đối tượng. Phổ biến là việc mua chuộc, hối lộ cán bộ Hải quan làm nhiệm vụ tại các cửa khẩu để nhập lậu số lượng lớn hàng hóa vào nội địa hoặc để xuất hàng ra nước ngoài. Hàng hóa xuất nhập khẩu đều được đóng gói bao bọc kín, nhất là hiện nay việc giao hàng bằng container là phổ biến, hàng hóa được kiểm hóa tại doanh nghiệp, nhiều đối tượng đã đánh tráo hàng để nhập, xuất lậu các mặt hàng bị cấm hoặc bị đánh thuế cao.

Trên đường biển, các tàu biển nước ngoài vận chuyển hàng nội địa nhưng đưa lẫn nhiều hàng ngoại nhập lậu hoặc hàng khác chủng loại cho phép vào Việt Nam. Đối với đường hàng không, đường bưu điện, các đối tượng nhập lậu các mặt hàng có thuế suất cao dưới dạng quà biếu hoặc hàng “xách tay” để trốn thuế xuất nhập khẩu. Các đối tượng thay đổi bao bì, nhãn mác hàng hóa, thay đổi cấu kiện máy móc để hưởng thuế suất thấp hoặc gian lận khi ghi số khung, số máy, năm sản xuất xe ôtô để đưa ôtô cấm nhập khẩu vào Việt Nam. Ngoài ra, là hành vi lập bộ hồ sơ khai báo Hải quan giả hoặc cố ý thiếu, sai lệch một số yếu tố, ghi chung chung, không rõ ràng.

Ví dụ: Hợp đồng ngoại thương trình bản sao không có bản gốc, tên hàng, mã hàng, khai không khớp với thực tế, bộ chứng từ thiếu một số yếu tố để xác định giá tính thuế nhằm có lợi cho doanh nghiệp hoặc thông đồng với đối tác nước ngoài khai thấp giá trị hàng nhập khẩu để trốn thuế nhập khẩu. Các đối tượng cũng thông đồng với cán bộ giám định hàng hóa XNK để kê khai hàng hóa nhập khẩu không đúng với thực tế như xe mới thành xe cũ, xe không hỏng thành xe hỏng, phụ tùng mới thành đã qua sử dụng...

Lợi dụng các chính sách pháp luật và ưu đãi về thuế của Nhà nước ta, nhiều đối tượng và doanh nghiệp đã tìm cách trốn thuế. Như lợi dụng ưu đãi về thời hạn nộp thuế, các cá nhân và tổ chức đã cố tình nợ đọng kéo dài, chây ì, chiếm dụng thuế rồi bỏ trốn hoặc chỉ thực hiện một vài hợp đồng nhập khẩu rồi giải thể doanh nghiệp hoặc chuyển sang lĩnh vực khác; Trốn thuế qua việc khai sai xuất xứ hàng hóa, xuất trình giấy xuất xứ giả, không đúng xuất xứ hàng hóa để được áp mã số thuế thấp hơn để trốn thuế XNK; Trốn thuế qua chính sách hàng đổi hàng hoặc việc kinh doanh hàng tạm nhập tái xuất, kinh doanh hàng miễn thuế, kho ngoại quan...

Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài lợi dụng việc góp vốn liên doanh bằng vật tư, thiết bị máy móc để tạo tài sản cố định đã đưa thêm vật tư thiết bị, máy móc vào Việt Nam rồi bán ra thị trường nội địa để trốn thuế nhập khẩu. Các doanh nghiệp cũng thường kê khai nguyên phụ liệu nhập khẩu để gia công hàng cho nước ngoài và sản xuất hàng xuất khẩu cao hơn thực tế tiêu hao đều tạo ra dư thừa nguyên liệu bán ở thị trường trong nước nhằm trốn thuế.

Trong điều kiện Việt Nam đang ngày càng hội nhập sâu hơn với nền kinh tế thế giới, hoạt động thương mại song phương và đa phương giữa nước ta với các nước sẽ diễn ra sôi động hơn thì tội phạm và các vi phạm trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, trong đó có các hành vi trốn thuế sẽ diễn ra rất phức tạp. Tội phạm trốn lậu thuế sẽ ngày càng tinh vi, ngoài các thủ đoạn thông thường thì có sự liên kết, móc nối giữa các đối tượng trong nước với nước ngoài hình thành tổ chức tội phạm ở mức độ cao, vì vậy tính chất, hậu quả của tội phạm sẽ ngày càng nghiêm trọng, thậm chí có thể gây ảnh hưởng đến quan hệ thương mại giữa Việt Nam với các nước đối tác, đồng thời gây khó khăn cho công tác thanh tra, kiểm tra, phát hiện, điều tra của các cơ quan chức năng.

Do vậy, trong thời gian tới, các cơ quan chức năng cần thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật cũng như các chính sách về thuế trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, phát hiện kịp thời các sơ hở, thiếu sót trong các văn bản pháp quy để chấn chỉnh, đồng thời chủ động phát hiện vi phạm, tội phạm trốn thuế xuất nhập khẩu, điều tra, xử lý nghiêm minh các cơ quan, doanh nghiệp, cá nhân vi phạm, thu hồi tiền thuế cho Nhà nước, bảo vệ kỷ cương pháp luật và hoạt động lành mạnh trong xuất nhập khẩu.