Các chuyên gia kinh tế đánh giá, việc hội nhập 10 nền kinh tế ASEAN thành một thị trường nhiều tiềm năng với dân số hơn 590 triệu người, là thị trường lớn thứ 3 thế giới, sau Trung Quốc và Ấn Độ. Đây là cơ hội cũng như thách thức với các doanh nghiệp và là một chương trình hội nhập đa phương quan trọng nhất của Việt Nam

Tranh thủ thời cơ

Ông Đoàn Duy Khương – Phó Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp VN (VCCI) cho biết: Kể từ khi áp dụng Chương trình ưu đãi thuế quan có hiệu lực chung (CEPT) cho khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) vào năm 1993, thuế quan áp dụng cho việc buôn bán trao đổi hàng hóa đã giảm đáng kể. Thương mại nội khối ASEAN đạt 458 tỷ USD vào năm 2008, tăng 14% so với năm 2007. ASEAN đang thúc đẩy hợp tác kinh tế và hội nhập tiến tới mục tiêu thành lập một Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) năm 2015.

Số liệu thống kê mới nhất của Tổng cục Hải quan cho thấy, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường ASEAN trong 6 tháng đầu năm 2010 đạt hơn 5,24 tỷ USD, tăng 18% so với cùng kỳ năm 2009 và chiếm 16,1% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế, những kết quả đạt được kể trên mới chỉ là bắt đầu. Bởi việc Đông Nam Á sẽ trở thành một thị trường thống nhất với tên gọi Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) vào năm 2015 sẽ tạo ra một thị trường rộng lớn hơn, dễ dàng huy động nguồn vốn đầu tư, nguồn nhân lực giỏi từ các nước trong khu vực.

Tuy nhiên, theo TS Lê Quang Lân - Phó vụ trưởng vụ chính sách thương mại đa biên thì, các doanh nghiệp Việt Nam cũng phải lường trước những khó khăn, thuận lợi ngay từ bây giờ. TS Lân lo ngại các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ bị cạnh tranh gay gắt hơn, có thể đánh mất thị phần ngay trên sân nhà mà doanh nghiệp đã dày công xây dựng.

Bên cạnh đó, việc ASEAN không chỉ gia tăng các thỏa thuận thương mại nội khối mà còn mở rộng hợp tác với các khu vực khác cũng tạo ra nguy cơ chuyển hướng thương mại bất lợi đối với Việt Nam. Bởi khi đó, giao dịch thương mại nội khối sẽ bị phân tán mạnh mẽ bởi các hiệp định thương mại tự do hướng ngoại.

Đổi mới phương thức kinh doanh truyền thống

Tại tọa đàm “Doanh nghiệp hội nhập ASEAN”, ông Nguyễn Văn Long - Chánh Văn phòng Ủy ban quốc gia về Hội nhập kinh tế quốc tế cho biết, trước thách thức tài chính toàn cầu, cần có sự hợp tác chung của các nước ASEAN, đồng thời cũng đòi hỏi sự lựa chọn khắc nghiệt đối với các doanh nghiệp trong việc đổi mới phương thức kinh doanh truyền thống. Đây là sự sàng lọc cần thiết và tất yếu trong môi trường kinh doanh bình đẳng.

Còn Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam Trần Đình Thiên cho rằng có điểm ngưng trong phát triển nền kinh tế Việt Nam ở thời kỳ hội nhập. Thị trường của Việt Nam còn yếu, cần cải cách cơ bản trong việc hoạch định chính sách, quy hoạch tổng thể công nghiệp và hợp tác chiến lược lâu dài với quốc tế, trong đó đặc biệt phải có chiến lược phát triển doanh nghiệp, bởi đây là lực lượng chủ chốt trong phát triển nền kinh tế.

Năm 2010, một loạt hiệp định thương mại giữa Việt Nam và ASEAN sẽ có hiệu lực. Chính vì vậy, ngay từ bây giờ, các doanh nghiệp Việt Nam phải biết vận dụng kinh nghiệm thương trường của 15 năm gia nhập ASEAN, tận dụng thời cơ này để tăng cường phát triển.